Miliony z ubezpieczeń pod lupą. Sprawozdanie ZOSP RP pozostawia więcej pytań niż odpowiedzi
Miliony złotych z obowiązkowego ubezpieczenia od ognia miały wzmacniać bezpieczeństwo i wspierać ochotnicze straże pożarne. Pierwsze sprawozdanie Związku OSP RP pokazuje, na co przeznaczono środki, ale jednocześnie pozostawia wiele znaków zapytania. Dokument pełen jest deklaracji i opisów działalności, znacznie skromniej wypada natomiast w zakresie szczegółowego rozliczenia wydatków.
29 czerwca br. do Sejmu wpłynęło Sprawozdanie Zarządu Głównego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP z wydatkowania środków pochodzących z obowiązkowego ubezpieczenia od ognia. Jest to pierwszy taki dokument, będący wykonaniem obowiązku jaki na Zarząd Główny nałożyła nowelizacja ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Sprawozdanie obejmuje okres od 5 grudnia 2024 roku do 31 grudnia 2025 roku. Jest pierwszą próbą rozliczenia pieniędzy, które od końca 2024 roku po kilkuletniej przerwie trafiają do ZOSP RP z obowiązkowych ubezpieczeń od ognia.
Zgodnie ze sprawozdaniem, w omawianym okresie, Zarząd Główny wydatkował kwotę 16 mln 63 tys. złotych. Autorzy dokumentu podkreślają, że środki mają służyć wzmacnianiu gotowości operacyjnej ochotniczych straży pożarnych, budowaniu odporności lokalnych społeczności oraz wspieraniu działalności statutowej Związku. Sprawozdanie wskazuje również, że pieniądze przeznaczano między innymi na zakup sprzętu przeciwpożarowego dla jednostek OSP, pomoc dla strażaków poszkodowanych podczas powodzi z 2024 roku, organizację Ogólnopolskiego Turnieju Wiedzy Pożarniczej i działalność Młodzieżowych Drużyn Pożarniczych.
Jednym z opisanych przedsięwzięć jest zakup sprzętu przeciwpożarowego o wartości 3 mln zł, który przekazano 400 jednostkom OSP. Uwagę zwraca przeznaczenie kwoty 0,5 mln zł na wydanie oraz kolportaż dwóch specjalnych wydań miesięcznika Strażak wraz z dodatkiem Ochrona ludności i obrona cywilna. Wydania trafiły do ok. 16 tys. jednostek OSP, a także samorządów w całej Polsce.
Była to bezprecedensowa w skali Związku inicjatywa informacyjna, dzięki której ekspercka wiedza i gotowe rozwiązania trafiły do podmiotów stanowiących podstawę lokalnego bezpieczeństwa.
– tłumaczy to przedsięwzięcie Związek.
Dokument podkreśla, że udział w programach prowadzonych przez ZOSP RP był jedynie sposobem kwalifikowania jednostek do otrzymania wyposażenia, a środki z ubezpieczeń nie finansowały samych programów ekologicznych czy edukacyjnych.
Znaczną część opracowania zajmuje jednak nie rozliczenie finansowe, lecz opis roli ZOSP RP w systemie ochrony przeciwpożarowej. Autorzy przypominają podstawy prawne funkcjonowania organizacji, przedstawiają strukturę Związku oraz argumentują, dlaczego przekazywanie środków właśnie tej organizacji jest uzasadnione. Dokument ma więc w dużej mierze charakter uzasadniający i wyjaśniający.
To właśnie w tym miejscu pojawia się podstawowy problem sprawozdania. Choć formalnie jest ono dokumentem dotyczącym wydatkowania publicznych pieniędzy pochodzących z obowiązkowych ubezpieczeń, stosunkowo niewiele miejsca poświęcono szczegółowym informacjom finansowym. Czytelnik znajdzie opisy projektów, cele i uzasadnienia, natomiast znacznie trudniej odnaleźć pełne zestawienia pozwalające prześledzić każdą wydaną złotówkę.
Brakuje również bardziej szczegółowych informacji o kryteriach wyboru beneficjentów, sposobie podziału środków pomiędzy województwa czy jednostki oraz efektach osiągniętych dzięki finansowaniu. Dokument wskazuje kierunki wydatków, ale nie daje pełnego obrazu skuteczności ich wykorzystania.
Nie oznacza to, że środki wydatkowano niewłaściwie. Tego na podstawie samego sprawozdania nie można stwierdzić. Problem polega jednak na czym innym – przy wydatkowaniu pieniędzy pochodzących z obowiązkowych składek społeczna kontrola wymaga możliwie największej przejrzystości. Sam opis działań nie zastępuje szczegółowego rozliczenia finansowego.
Pierwsze sprawozdanie ZOSP RP należy więc traktować bardziej jako dokument otwierający nowy system sprawozdawczości niż wzorcowy raport finansowy. Pokazuje, na jakie obszary kierowano środki i jakie cele realizowano, ale pozostawia niedosyt wszystkim, którzy oczekują pełnej transparentności wydatkowania publicznych pieniędzy. Jeżeli kolejne sprawozdania mają rozwiać wątpliwości wokół nowego-starego mechanizmu finansowania, powinny zawierać znacznie więcej konkretnych danych, szczegółowych zestawień i mierzalnych efektów realizowanych przedsięwzięć.
Sprawozdanie zostało skierowane do rozpatrzenia na Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych. Kiedy posłowie się nim zajmą? Jeszcze nie wiadomo. Zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej kolejne sprawozdanie, tym razem za 2026 rok, powinniśmy poznać do końca czerwca 2027 roku.
ZAŁĄCZNIK:
