Komisja Europejska przedstawia nową strategię przeciwdziałania rosnącemu zagrożeniu pożarami lasów

W związku z tym, że pożary lasów stają się coraz większe, częstsze i bardziej niszczycielskie, Komisja Europejska przedstawia nowe, zintegrowane podejście do zarządzania ryzykiem pożarowym. Strategia obejmuje zapobieganie, przygotowanie, reagowanie oraz odbudowę. To kompleksowe podejście ma zwiększyć odporność Europy na rosnące zagrożenie pożarami oraz zapewnić lepszą ochronę mieszkańców, środowiska, infrastruktury i dziedzictwa kulturowego.

Zgodnie ze Strategią Gotowości Unii, dzisiejszy komunikat zawiera wytyczne dotyczące skuteczniejszego zapobiegania, przygotowania, reagowania i odbudowy po pożarach, wraz z przykładami i zaleceniami dla władz krajowych i regionalnych oraz innych interesariuszy, jak wdrażać te rozwiązania.

Przewiduje się, że skala i intensywność pożarów w Europie będą się pogarszać. W 2025 roku odnotowano najgorszy sezon pożarowy od początku prowadzenia statystyk – spłonęło ponad milion hektarów. Wynika to z nasilających się zmian klimatycznych oraz innych czynników. Kluczowe znaczenie ma więc odbudowa przyrody w Europie, ponieważ zdrowe ekosystemy są bardziej odporne na pożary.

Dlatego Komisja kładzie duży nacisk na zapobieganie. Proponuje wzmocnienie wsparcia dla działań zapobiegawczych opartych na ekosystemach. Celem jest tworzenie krajobrazów odpornych na ogień oraz ograniczanie ryzyka i skutków pożarów poprzez ochronę i odbudowę przyrody. W tym celu Komisja przyjęła dziś dokument wytycznych dotyczących sieci Natura 2000 i zmian klimatu, który zawiera zalecenia dotyczące uporządkowanego podejścia do adaptacji klimatycznej na obszarach Natura 2000. Dokument wskazuje również, jak planować odporne krajobrazy i ograniczać ryzyko pożarów, z poszanowaniem celów ochrony przyrody. Dodatkowo wyjaśnia elastyczność przepisów dla państw członkowskich w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak pożary, gdy szybka reakcja jest kluczowa dla ratowania ludzi i ochrony bioróżnorodności.

Aby wspierać długoterminowe planowanie, Komisja przygotuje zaktualizowane wytyczne dotyczące oceny ryzyka, które państwa członkowskie będą mogły uwzględniać w swoich raportach krajowych.

Mieszkańcy Europy są zaniepokojeni rosnącym zagrożeniem pożarowym. Według badania Europejskiej Agencji Środowiska połowa ankietowanych wyraża obawy związane z tym zjawiskiem. Komisja chce zwiększyć świadomość społeczną oraz zaangażować obywateli w przygotowanie na wypadek pożarów, zgodnie ze Strategią Gotowości Unii. Będzie kontynuować działania na rzecz uwzględniania tematyki gotowości w szkoleniach kadry edukacyjnej, promować ją w programach młodzieżowych UE oraz wspierać wymianę doświadczeń i wolontariat w tym obszarze. W tym celu zorganizowano także specjalny panel obywatelski.

W ramach wzmacniania gotowości Komisja będzie kontynuować rozmieszczanie strażaków w obszarach wysokiego ryzyka oraz promować wymianę ekspertów. Współpraca będzie rozwijana także z regionami świata szczególnie narażonymi na pożary. Państwa członkowskie i interesariusze będą informowani o dostępnych możliwościach finansowania. Komisja będzie dalej rozwijać Europejski System Informacji o Pożarach Lasów, wspierany przez satelitarny program Copernicus, ulepszając narzędzia wczesnego ostrzegania i monitorowania pożarów. Powstaną także nowe możliwości standaryzowanego modelowania ryzyka w skali całej Europy, co pomoże identyfikować najlepsze praktyki ograniczania ryzyka i zwiększania odporności krajobrazów. Komisja rozwija również narzędzia modelowania pożarów wspierane przez sztuczną inteligencję.

Ponadto flota gaśnicza rescEU zostanie rozbudowana o 12 samolotów gaśniczych oraz pięć śmigłowców. Pierwszy śmigłowiec tej floty, dostarczony do Rumunii w styczniu 2026 roku, będzie gotowy na sezon pożarowy 2026.

Komisja pracuje także nad utworzeniem europejskiego centrum pożarniczego na Cyprze, które będzie pełnić funkcję regionalnego ośrodka szkoleniowego, ćwiczeniowego i przygotowawczego. Będzie ono miało podwójną rolę: operacyjną – reagowanie na pożary, oraz szkoleniową – budowanie potencjału.

Komisja proponuje również gromadzenie danych w celu lepszego zrozumienia i ograniczenia długoterminowych zagrożeń zdrowotnych dla strażaków, związanych z ich narażeniem na niebezpieczne warunki i toksyczne substancje. Ponadto będzie promować wymianę najlepszych praktyk w zakresie odbudowy po pożarach oraz wspierać odtwarzanie środowiska w sposób zwiększający jego odporność na zmiany klimatu.

Aby umocnić te działania, Komisja przedstawi propozycję zalecenia Rady dotyczącego zintegrowanego zarządzania ryzykiem pożarowym.

Tło

Pożary lasów stanowią rosnące zagrożenie dla Europy, a zmiany klimatyczne zwiększają ich intensywność i częstotliwość.

Unijny Mechanizm Ochrony Ludności oraz strategiczna rezerwa rescEU już odgrywają kluczową rolę we wspieraniu państw członkowskich poprzez zwiększone zdolności lotnicze i pomoc transgraniczną. Nowe działania opierają się na dotychczasowych wysiłkach na rzecz budowy bardziej odpornej, przygotowanej i skoordynowanej Europy wobec zagrożeń pożarowych. Dzisiejsze środki rozwijają Strategię Gotowości Unii przyjętą dokładnie rok temu, 26 marca 2025 roku.

Komisja będzie ściśle współpracować z państwami członkowskimi, regionami, służbami ochrony ludności, zarządcami terenów oraz innymi interesariuszami przy wdrażaniu tych działań, zapewniając podejście obejmujące całe społeczeństwo i wszystkie szczeble administracji. Postępy będą regularnie monitorowane i raportowane do Parlamentu Europejskiego, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego oraz Komitetu Regionów.

Zdrowe i odpowiednio zarządzane ekosystemy lepiej przystosowują się do zmian klimatu i ograniczają ryzyko oraz skutki ekstremalnych zjawisk, takich jak powodzie, susze i pożary, przynosząc jednocześnie korzyści dla bioróżnorodności, społeczności lokalnych i gospodarki.

Źródło, Fotografia nagłówkowa: Komisja Europejska