Gminy powinny dać strażakom ochotnikom podwyżkę ekwiwalentu

W wielu gminach w Polsce z dniem 1 stycznia 2026 r. powinna być uchwalona podwyżka dla strażaków ochotników. Ministerstwo Finansów podało niedawno, że budżety jednostek samorządu terytorialnego po III kwartałach 2025 r. zamknęły się zbiorczo nadwyżką budżetową w kwocie 42.681 mln zł. W ostatnich dwóch latach wiele grup społecznych i zawodowych otrzymało od państwa podwyżki wynagrodzeń. W tym czasie wzrosło także minimalne wynagrodzenie za pracę oraz minimalna stawka godzinowa dla określonych umów cywilnoprawnych. Strażacy ochotnicy powinni partycypować w tych podwyżkach, skoro w tym czasie rósł także polski PKB.

Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ochotniczych strażach pożarnych strażakom ratownikom ochotniczych straży pożarnych przysługuje ekwiwalent pieniężny za uczestnictwo w działaniu ratowniczym, akcji ratowniczej, szkoleniu lub ćwiczeniu.

Wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Wysokość ekwiwalentu pieniężnego nie może przekraczać 1/175 przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego brutto, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” przed dniem ustalenia ekwiwalentu pieniężnego.

Jak obliczyć stawkę ekwiwalentu

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w trzecim kwartale 2025 r. wyniosło 8771 zł 70 gr. Maksymalna stawka ekwiwalentu może więc obecnie wynosić 50 zł za godzinę. Ekwiwalent obecnie płaci się w systemie „rozpoczętej godziny”. Ekwiwalent pieniężny nalicza się za każdą rozpoczętą godzinę liczoną od zgłoszenia wyjazdu z jednostki ochotniczej straży pożarnej lub gotowości do wyjazdu w celu realizowania zadań, o których mowa w art. 3 pkt 7 u. OSP, bez względu na liczbę wyjazdów w ciągu jednej godziny, a w przypadku kandydata na strażaka ratownika OSP – za każdą rozpoczętą godzinę szkolenia.

Orzecznictwo sądowe w utrwalonej od wielu lat linii orzeczniczej sądów administracyjnych dopuściło możliwość różnicowania stawek ekwiwalentów np. za udział w działaniu ratowniczym i szkoleniu (Wyrok WSA w Gliwicach z 10.06.2009 r., IV SA/Gl 257/09). Stawka ekwiwalentu powinna być w uchwale rady gmin określona kwotowo (np. 28 zł) a nie ułamkowo.

Przepisy nakazują podwyżkę

Artykuł 15 ustawy o OSP wyraźnie wskazuje, że wysokość ekwiwalentu pieniężnego ustala, nie rzadziej niż raz na 2 lata, właściwa rada gminy w drodze uchwały. Przepis ten został nie do końca jasno sformułowany w chwili jego wchodzenia w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. Jednak w jego stosowaniu nie można się odwoływać tylko do jego literalnego brzmienia. Należy odwołać się do wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej. Należy także odwołać się do zasad wnioskowania prawniczego: in dubio pro libertate (wątpliwości interpretacyjne powinny być rozstrzygane na rzecz praw obywatelskich). Finalnie więc należy uznać, że gmina ma obowiązek prawny podnosić strażakom ratownikom OSP ekwiwalent nie rzadziej niż raz na 2 lata. Taka wykładnia jest spójna z podwyższaniem wynagrodzeń w innych branżach, w których wynagrodzenia rosną wraz z podwyżką przeciętnych wynagrodzeń ustalanych przez państwo.

Sytuacja w gminach jest zróżnicowana, ponieważ w różnych datach były uchwalane stawki ekwiwalentu. Okres 2 lat należy liczyć od wejścia w życie ostatniej uchwały ekwiwalentowej jaka była przyjęta w gminie. Podwyżka nie rzadziej niż raz na dwa lata oznacza, że można ją także wprowadzić wcześniej np. po roku obowiązywania ostatniej uchwały ekwiwalentowej.

Inni już dostali podwyżki

W ostatnich dwóch latach wzrastało wynagrodzenie minimalne i minimalna stawka godzinowa. W latach 2024-2025 podwyżki dostali w Polsce nauczyciele. Od 1 lipca 2025 r. w związku podniesieniem miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej wzrosły pensje lekarzy, pielęgniarek, położnych, farmaceutów, diagnostów laboratoryjnych, fizjoterapeutów, ratowników medycznych i innych pracowników ochrony zdrowia. W ostatnich miesiącach sporo benefitów dostali funkcjonariusze służb mundurowych w postaci np. nowego dodatku mieszkaniowego. Podwyżki z wyrównaniem dostali od 1 marca 2025 r. pracownicy samorządowi oraz włodarze gmin w związku ze zmianą Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 2021 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych. Z początkiem 2025 r. ustalono podwyżki dla pracowników sądów powszechnych.

Podwyżki dla strażaków ochotników w gminach nie obciążą zbytnio budżetów gmin, ponieważ wydatki na straż w gminach to niewielki procent lokalnych budżetów, a ewentualne podwyżki jeszcze mniejszy procent.

Autor: dr Dariusz P. Kała z Kancelarii Prawnej „LexKała”, specjalizuje się w prawie ochrony ludności, ochrony przeciwpożarowej i straży pożarnych